AL
EN
IT
ES
DE
RU
EL
PL
CS
Informacion
Nga Franca te Anglia, disa vende europiane po përdorin taksimin për të nxitur pronarët të rikthejnë në treg banesat që qëndrojnë bosh për periudha të gjata. Në një kohë kur përballueshmëria e banesave është kthyer në një sfidë edhe për tregun shqiptar, kjo qasje ngre një pyetje të rëndësishme: a mund të ndihmojë një politikë e tillë në rritjen e ofertës së banesave me qira? Në shumë qytete europiane, rritja e çmimeve të pronave dhe e qirave ka nxitur autoritetet të kërkojnë zgjidhje të reja për të përmirësuar aksesin në strehim. Një prej instrumenteve që po përdoret është taksa për banesat që qëndrojnë bosh për periudha të gjata. Franca: Taksa që synon të rikthejë banesat në treg Franca është ndër vendet që kanë përdorur taksimin për të frenuar mbajtjen e banesave bosh në zonat me kërkesë të lartë për strehim. Sipas rregullave franceze, në zonat e përcaktuara me presion të lartë të tregut të banesave, pronat e përshtatshme për banim që mbeten të pabanuara për të paktën një vit mund t'i nënshtrohen një takse të posaçme, nëse plotësohen kushtet ligjore. Taksa llogaritet mbi vlerën kadastrale të qirasë së mundshme të pronës. Për vitin 2026, norma është 17% për vitin e parë të taksimit dhe 34% për vitet pasuese. Efektiviteti i kësaj qasjeje është analizuar edhe nga studiuesit. Një studim i publikuar në vitin 2020 në revistën shkencore Journal of Public Economics gjeti se taksa e futur në Francë lidhej me një ulje relative prej rreth 13% të shkallës së banesave bosh në bashkitë e përfshira, krahasuar me grupin e krahasimit. Ky rezultat i referohet numrit të banesave bosh dhe jo një uljeje prej 13% të çmimeve të apartamenteve apo të qirave. Përvoja franceze tregon se taksimi mund të ndikojë në mënyrën se si pronarët i përdorin pronat e tyre, veçanërisht kur masa zbatohet në zonat ku nevoja për banesa është më e madhe. Anglia: Sa më gjatë të qëndrojë bosh prona, aq më e lartë mund të jetë taksa Në Angli, autoritetet vendore mund të aplikojnë shtesa mbi taksën standarde të banesës për pronat që qëndrojnë bosh dhe kryesisht të pamobiluara për periudha të gjata. Që nga prilli i vitit 2024, bashkitë kanë mundësinë të aplikojnë një shtesë deri në 100% për banesat që kanë qenë bosh për të paktën një vit. Për periudha më të gjata, shtesa e lejuar mund të rritet deri në 200% pas pesë vitesh dhe deri në 300% pas dhjetë vitesh. Kjo do të thotë se një pronë me taksë standarde vjetore prej 1.000 paundësh mund të gjenerojë një detyrim total prej 2.000 paundësh me një shtesë prej 100%, nëse bashkia zgjedh ta aplikojë atë. Qëllimi është të kufizohet mbajtja afatgjatë e banesave të pashfrytëzuara dhe të nxitet përdorimi i tyre. Megjithatë, zbatimi konkret dhe përjashtimet varen nga rregullat përkatëse dhe vendimet e autoriteteve vendore. Spanja: Fokus te zonat me mungesë banesash Spanja po përballet me sfida të mëdha të përballueshmërisë së banesave, veçanërisht në qytetet e mëdha dhe zonat turistike. Në Catalonia zbatohet një taksë për kategori të caktuara banesash që qëndrojnë bosh për më shumë se dy vjet pa një arsye të justifikuar. Gjithashtu, legjislacioni spanjoll u lejon bashkive, në rrethana të përcaktuara, të aplikojnë shtesa mbi taksën e pronës për banesat që mbeten të pashfrytëzuara për periudha të gjata. Megjithatë, një nga sfidat kryesore është identifikimi i pronave që mund të rikthehen realisht në treg. Një apartament bosh në një zonë me kërkesë të lartë për qira paraqet një situatë të ndryshme nga një pronë në një zonë ku mungojnë mundësitë e punësimit ose kërkesa për banim. Kjo e bën të rëndësishme përshtatjen e politikave sipas karakteristikave të secilit treg lokal. Po në Shqipëri? Një politikë e tillë do të kërkonte fillimisht një analizë të detajuar të tregut, për të përcaktuar numrin e banesave realisht të pashfrytëzuara, kohëzgjatjen e boshllëkut dhe zonat ku ka nevojë më të madhe për strehim. Nëse do të shqyrtohej një model i ngjashëm me ato europiane, ai mund të përfshinte disa elemente: Zbatim vetëm në zona të përcaktuara, psh. Tiranë: taksa shtesë mund të shqyrtohej në tregje me presion të lartë të kërkesës për banesa, në vend që të aplikohej në mënyrë uniforme në të gjithë vendin. Periudhë minimale kohore e të qëndruarit bosh: një pronë nuk do të konsiderohej automatikisht objekt taksimi vetëm sepse qëndron bosh për disa muaj. Norma progresive: detyrimi mund të rritej në varësi të kohëzgjatjes së periudhës kur prona mbetet e pashfrytëzuar. Përjashtime të arsyetuara: pronat në rikonstruksion, ato të papërshtatshme për banim ose rastet me pengesa ligjore do të kërkonin trajtim të veçantë. Nxitje për qiratë afatgjata: lehtësi tatimore ose mekanizma të tjerë mund të inkurajonin pronarët që t'i ofronin banesat me kontrata të deklaruara dhe afatgjata. A do të ulnin taksat çmimet e apartamenteve? Vendosja e një takse për banesat bosh nuk garanton automatikisht uljen e çmimeve të shitjes apo të qirave. Efekti kryesor i synuar është të nxisë përdorimin e pronave që qëndrojnë jashtë tregut për periudha të gjata. Nëse një pjesë e pronarëve vendos t'i japë apartamentet me qira, oferta mund të rritet. Por ndikimi në çmime do të varet nga numri i banesave që rikthehen në treg, kërkesa në zonën përkatëse, kostot e ndërtimit dhe faktorë të tjerë ekonomikë. Gjithashtu, jo çdo banesë bosh është domosdoshmërisht e disponueshme për t'u dhënë me qira. Disa prona mund të jenë në proces trashëgimie, të kërkojnë investime të konsiderueshme ose të mos plotësojnë kushtet për banim.
